Giai đoạn này để làm gì
Không phải để làm thêm một luận án nữa. Ba mục đích chính:
- Xây hướng nghiên cứu riêng, tách dần khỏi đề tài luận án và khỏi ảnh hưởng của người hướng dẫn cũ.
- Học một kỹ thuật hoặc một cách tiếp cận mới mà nhóm cũ không có.
- Xây mạng lưới và danh mục công trình đủ để ứng tuyển vị trí lâu dài.
Nếu một vị trí không phục vụ được ít nhất hai trong ba mục đích này, hãy cân nhắc kỹ.
Tìm ở đâu
- Từ bài báo. Tìm mười bài gần đây bạn thấy thật sự hay, xem tác giả liên hệ làm ở đâu, rồi viết thư hỏi có vị trí không. Nhiều vị trí không bao giờ được đăng công khai.
- Từ hội thảo. Nói chuyện trực tiếp hiệu quả hơn nộp hồ sơ qua cổng tuyển dụng.
- Từ người hướng dẫn của bạn. Họ biết ai đang tuyển và có thể giới thiệu.
- Từ các chương trình học bổng sau tiến sĩ của quỹ tài trợ, cơ sở đào tạo, hoặc chương trình hợp tác quốc tế. Các chương trình này thường có hạn nộp cố định hằng năm — hãy theo dõi sớm.
- Từ đề tài đang chạy ở các viện và trường trong nước.
Những gì phải hỏi trước khi nhận
Về công việc
- Vị trí gắn với một đề tài đã định sẵn hay tôi được đề xuất hướng riêng?
- Tỷ lệ thời gian dành cho nghiên cứu, giảng dạy và các việc khác?
- Tôi có được hướng dẫn học viên không? Đây là kinh nghiệm quan trọng cho bước tiếp theo.
- Nhóm có bao nhiêu người, sinh hoạt học thuật thế nào?
Về điều kiện
- Hợp đồng bao lâu, có khả năng gia hạn không, dựa trên điều kiện gì?
- Kinh phí cho nghiên cứu, cho đi hội nghị, cho công bố?
- Thiết bị, dữ liệu, quyền truy cập cơ sở dữ liệu?
Về sự nghiệp
- Những người từng ở vị trí này trong năm năm qua giờ đang làm gì? Đây là câu hỏi cho biết nhiều nhất.
- Tôi có được đứng tên tác giả liên hệ trên công trình của mình không?
- Khi rời đi, tôi có được tiếp tục hướng nghiên cứu này không?
Câu cuối cùng quan trọng và ít người hỏi. Nếu hướng nghiên cứu thuộc về nhóm chứ không về bạn, bạn sẽ phải bắt đầu lại lần nữa khi chuyển đi.
Nói chuyện với người trong nhóm
Trước khi nhận, hãy xin nói chuyện riêng với một hoặc hai thành viên hiện tại. Hỏi những câu cụ thể: nhịp làm việc thật thế nào, người phụ trách có thời gian trao đổi không, ghi công được xử lý ra sao, có ai rời đi giữa chừng không và vì sao.
Trong nước hay nước ngoài
Không có đáp án chung. Vài điểm để cân nhắc:
- Giai đoạn ở nước ngoài mở mạng lưới quốc tế và thường tăng cơ hội công bố, nhưng gián đoạn quan hệ trong nước.
- Ở trong nước giữ được quan hệ và có thể xây nhóm sớm hơn, nhưng nguồn lực có thể hạn chế hơn.
- Phương án trung gian: vị trí trong nước kèm các đợt thực tập nghiên cứu ngắn ở nước ngoài.
Câu hỏi quyết định vẫn là: bạn muốn ở đâu sau năm năm nữa?
Nếu không tìm được vị trí phù hợp
Giai đoạn sau tiến sĩ không bắt buộc với mọi con đường. Nhiều người vào thẳng vị trí giảng viên, vào doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển, vào cơ quan quản lý hoặc tổ chức quốc tế. Nếu công việc bạn nhắm tới không đòi hỏi, đừng nhận một vị trí không phù hợp chỉ vì thấy ai cũng làm vậy.
Lưu ý: quy chế và yêu cầu nêu trong bài do từng cơ sở đào tạo và từng tạp chí quy định, có thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.
